Làm việc trong quy trình khép kín với áp lực luôn thường trực, các kỹ sư Việt tham gia dự án duy trì cường độ làm việc kéo dài từ sáng sớm đến tối muộn.
Sau hành trình thiết kế và chế tạo tại Nhật Bản, LOTUSat-1 – vệ tinh radar đầu tiên của Việt Nam thành hình với dấu ấn của các kỹ sư Việt đã sẵn sàng cho khoảnh khắc “cất cánh” vào không gian trong thời gian tới.
Phóng viên Dân trí có dịp trò chuyện với kỹ sư Việt tại Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, người trực tiếp tham gia toàn bộ quá trình chế tạo vệ tinh LOTUSat-1.
ThS Lê Tiến Dung, cán bộ Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (Ảnh: Thanh Bình).
ThS Lê Tiến Dung theo học ngành Điện tử viễn thông tại Học viện Kỹ thuật Quân sự, thời điểm đó, Việt Nam vừa phóng các vệ tinh viễn thông đầu tiên như Vinasat-1 và Vinasat-2, nhiều giảng viên tại Học viện đã trực tiếp tham gia các dự án này.
Câu chuyện từ các thầy đã khơi dậy trong chàng sinh viên trẻ ước mơ được làm việc với vệ tinh, một lĩnh vực khi ấy còn rất mới và dường như xa vời.
“Tôi từng nói với các thầy khi đi xem Trung tâm điều khiển vệ tinh Vinasat-1 ở Quế Dương, sau này nếu có cơ hội, tôi sẽ dẫn các thầy đến xem mình điều khiển vệ tinh. Khi đó, mọi người chỉ cười”, anh nhớ lại.
Ước mơ từng được xem là xa vời đó đang dần trở thành hiện thực, khi ThS Lê Tiến Dung trở thành một trong những kỹ sư trực tiếp tham gia chế tạo và vận hành vệ tinh LOTUSat-1.
Tháng 8/2022, ThS Lê Tiến Dung cùng các cán bộ Trung tâm Vũ trụ Việt Nam sang Nhật Bản, trực tiếp tham gia vào quá trình tích hợp và thử nghiệm LOTUSat-1. Đây không chỉ là một dự án công nghệ, mà còn là bước chuyển từ “học hỏi” sang “làm chủ” của đội ngũ kỹ sư trong nước.
Những người được tuyển chọn là nhân sự nòng cốt của trung tâm, phụ trách các phân hệ khác nhau của vệ tinh.
“Có thể nói, đây là những kỹ sư giàu kinh nghiệm và năng lực chuyên môn tốt nhất trong từng mảng, được lựa chọn để tham gia vào dự án trọng điểm quốc gia”, anh Dung cho biết.
Trong nhóm khoảng 20 kỹ sư Việt Nam, anh Dung đảm nhiệm phân hệ truyền thông, phụ trách duy trì liên lạc giữa vệ tinh và mặt đất, đồng thời tham gia phát triển hệ thống radar khẩu độ tổng hợp (SAR) – bộ phận được ví như “trái tim” của vệ tinh.
01
Bên trong phòng sạch chế tạo vệ tinh
Tháng 8/2022, ThS Lê Tiến Dung cùng các cán bộ Trung tâm Vũ trụ Việt Nam sang Nhật Bản, trực tiếp tham gia vào quá trình tích hợp và thử nghiệm LOTUSat-1. Đây không chỉ là một dự án công nghệ, mà còn là bước chuyển từ “học hỏi” sang “làm chủ” của đội ngũ kỹ sư trong nước.
Những người được tuyển chọn là nhân sự nòng cốt của trung tâm, phụ trách các phân hệ khác nhau của vệ tinh.
“Có thể nói, đây là những kỹ sư giàu kinh nghiệm và năng lực chuyên môn tốt nhất trong từng mảng, được lựa chọn để tham gia vào dự án trọng điểm quốc gia”, anh Dung cho biết.
Trong nhóm khoảng 20 kỹ sư Việt Nam, anh Dung đảm nhiệm phân hệ truyền thông, phụ trách duy trì liên lạc giữa vệ tinh và mặt đất, đồng thời tham gia phát triển hệ thống radar khẩu độ tổng hợp (SAR) – bộ phận được ví như “trái tim” của vệ tinh.
Các kỹ sư Việt Nam và Nhật Bản chụp ảnh lưu niệm. ThS Lê Tiến Dung (thứ ba từ phải sang, hàng dưới cùng) (Ảnh: NVCC).
Hệ thống này cho phép chụp ảnh bề mặt Trái Đất với độ phân giải tới 1m, hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết, cả ngày lẫn đêm.
Khối lượng công việc lớn, đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật cao khiến quá trình tích hợp và thử nghiệm kéo dài gần một năm với cường độ làm việc liên tục.
Không chỉ làm việc tại Nhật Bản, kỹ sư Dung còn tham gia xây dựng trạm mặt đất tại Hòa Lạc, phối hợp đàm phán tần số và quỹ đạo, đảm bảo vệ tinh hoạt động đúng với dải tần số đăng ký và không gây nhiễu có hại tới các hệ thống khác.
Đồng thời, đảm bảo vệ tinh LOTUSat-1 không bị ảnh hưởng bởi hoạt động của các hệ thống vệ tinh khác trên quỹ đạo.
Công việc tích hợp vệ tinh diễn ra trong môi trường phòng sạch với những tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Trước mỗi phiên làm việc, các kỹ sư phải mặc đồ bảo hộ, khử tĩnh điện, mọi thao tác phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình bởi chỉ một sai sót rất nhỏ cũng có thể làm hỏng những linh kiện trị giá hàng triệu USD.
“Áp lực lớn nhất là yêu cầu chính xác tuyệt đối. Mọi thao tác đều phải đúng ngay từ đầu, vì khi vệ tinh đã lên quỹ đạo, không có cơ hội sửa chữa”, anh Dung khẳng định.
Nhịp làm việc được duy trì đều đặn từ 9h sáng bằng các cuộc họp kỹ thuật kéo dài 30 phút đến một giờ, nơi các nhóm rà soát vấn đề và thống nhất phương án xử lý. Sau đó, họ bước vào phòng sạch, làm việc liên tục đến khoảng 16h (nghỉ trưa 30 phút).
Trước khi kết thúc ngày làm việc vào 17h, toàn bộ nhóm lại tổng kết, ghi nhận những điểm cần điều chỉnh. Buổi tối, nhiều kỹ sư Việt tiếp tục làm việc tại nhà, ghi chép kinh nghiệm và xây dựng quy trình kỹ thuật.
Kỹ sư Dung bộc bạch: “Chúng tôi gần như không có thời gian rảnh trong khoảng một năm làm việc tại Nhật Bản, nhưng đổi lại là những kinh nghiệm rất quý giá”.
Không chỉ tiếp cận công nghệ, điều để lại ấn tượng sâu sắc với đội ngũ kỹ sư Việt là phong cách làm việc của các đồng nghiệp Nhật Bản. Trong lĩnh vực vũ trụ, sự cẩn trọng được đẩy lên mức tuyệt đối. Mỗi công đoạn đều được kiểm tra chéo nhiều lần bởi các nhóm độc lập, nhằm đảm bảo sai số bằng 0.
“Chỉ một sai sót rất nhỏ dưới mặt đất cũng có thể khiến cả nhiệm vụ thất bại”, anh Dung nói.
Vệ tinh LOTUSat-1 đang được các kỹ sư chế tạo trong phòng sạch (Ảnh: NVCC).
Giữa chuỗi ngày làm việc căng thẳng, khoảnh khắc đáng nhớ nhất với cá nhân kỹ sư Dung là khi hệ thống payload radar SAR được tích hợp vào thân vệ tinh tại nhà máy.
Nếu trước đó, các dự án chủ yếu dừng ở quy mô nhỏ từ vệ tinh 1-3U đến khoảng 50kg thì LOTUSat-1, với khối lượng gần 600kg, là một bước nhảy vọt hoàn toàn.
“Trước khi tích hợp vệ tinh, mọi thứ chỉ nằm trên các bản thiết kế và mô phỏng. Khi nhìn thấy vệ tinh hoàn chỉnh hiện hữu trước mắt, chúng tôi mới thực sự cảm nhận toàn bộ sự phức tạp, khó khăn, tinh vi của công việc này”, kỹ sư Dung cho biết.
Cuối năm 2023, vệ tinh hoàn tất tích hợp và vượt qua toàn bộ các bài thử nghiệm, cảm xúc chung của đội ngũ kỹ sư Việt là sự nhẹ nhõm xen lẫn tự hào.
Vệ tinh LOTUSat-1 được chế tạo và tích hợp tại Nhật Bản, với sự tham gia trực tiếp của các kỹ sư Việt Nam (Ảnh: VNSC).
Đó không chỉ là thành quả của một dự án kéo dài, mà còn là dấu mốc cho thấy các kỹ sư Việt Nam đã có thể trực tiếp tham gia vào những công đoạn cốt lõi của một hệ thống công nghệ vũ trụ hiện đại.
“Chúng tôi rất mong chờ ngày vệ tinh được phóng lên quỹ đạo, để thấy sản phẩm của mình thực sự phục vụ cho đất nước”, kỹ sư Dung bày tỏ.
02.
“Bộ não” dưới mặt đất vận hành “con mắt” ngoài không gian
Trong hệ thống vận hành, nếu vệ tinh được ví như “con mắt” quan sát Trái Đất từ không gian, thì khối điều khiển dưới mặt đất chính là “bộ não” đảm nhiệm việc chỉ huy và kiểm soát toàn bộ hoạt động.
Theo kỹ sư Dung, đội ngũ kỹ sư tại Trung tâm Vũ trụ Việt Nam chịu trách nhiệm theo dõi, giám sát trạng thái vận hành của vệ tinh theo thời gian thực, đồng thời xây dựng và gửi các kịch bản hoạt động lên quỹ đạo thông qua trạm mặt đất tại Hòa Lạc.
Anten đường kính 9,3m có khối lượng khoảng 27 tấn. Độ chính xác chỉ hướng là 0.040 độ rms (giá trị trung bình bình phương) và độ chính xác bám vật thể là 0.015 độ rms (Ảnh: Thanh Bình).
“Các kế hoạch này được truyền lên vệ tinh qua hệ thống ăng-ten đường kính 9,3m tại trung tâm. Sau khi nhận lệnh, vệ tinh sẽ thực hiện các nhiệm vụ như chụp ảnh theo yêu cầu, rồi truyền dữ liệu trở lại Trái Đất”, anh cho biết.
Dữ liệu sau khi tiếp nhận sẽ được kiểm tra, xử lý, đánh giá và lưu trữ tại trung tâm xử lý dữ liệu. Từ đó, các sản phẩm ảnh vệ tinh radar được tạo ra, phục vụ nhiều lĩnh vực như tài nguyên môi trường, giám sát biển đảo, cứu hộ cứu nạn hay quy hoạch phát triển.
Không dừng lại ở việc khai thác dữ liệu thô, Trung tâm còn phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu nhằm phát triển các sản phẩm chuyên sâu, phù hợp với từng lĩnh vực cụ thể. Đây được xem là bước đi quan trọng để tối đa hóa giá trị ứng dụng của công nghệ vệ tinh trong thực tiễn.
Trung tâm điều khiển và vận hành vệ tinh có nhiệm vụ điều khiển vệ tinh để chụp ảnh, thu nhận, lưu trữ và phân tích dữ liệu từ vệ tinh (Ảnh: Thanh Bình).
Với những người trực tiếp làm việc tại đây, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam được đi vào vận hành là một dấu mốc đáng nhớ trong hành trình làm nghề. Đây không chỉ là kết quả của một quá trình đầu tư và xây dựng kéo dài, đó còn là nơi để các kỹ sư có điều kiện tiếp cận, vận hành và từng bước làm chủ các công nghệ vệ tinh.
“Với chúng tôi, đây là một cột mốc có ý nghĩa, bởi lần đầu tiên tại Việt Nam có một môi trường đủ điều kiện để triển khai đồng bộ các hoạt động liên quan đến công nghệ vũ trụ”, kỹ sư Dung cho hay.
03.
Kỳ vọng tháo gỡ cơ chế cho ngành công nghệ vũ trụ
Kỹ sư Dung chia sẻ, công nghệ vệ tinh tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, khi khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng dần được thu hẹp.
“Trước đây, lĩnh vực này còn khá xa vời, nhưng hiện nay, với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu ứng dụng trong đời sống, vai trò của vệ tinh ngày càng rõ nét hơn”, anh nói.
Kỹ sư Dung cho rằng ngành công nghệ vũ trụ đang rộng mở hơn bao giờ hết đối với những người trẻ (Ảnh: Khánh Vi).
Trong danh mục 11 nhóm công nghệ chiến lược, nhóm công nghệ hàng không, vũ trụ gồm 3 nhóm sản phẩm: Vệ tinh viễn thám và viễn thông tầm thấp, trạm mặt đất và điều khiển vệ tinh, thiết bị bay không người lái và sự tham gia của các doanh nghiệp, đặc biệt là các nhóm khởi nghiệp, đang mở ra một thị trường mới với nhiều cơ hội phát triển.
“Không chỉ trong khu vực công, các doanh nghiệp tư nhân cũng bắt đầu đầu tư vào lĩnh vực này. Điều đó tạo ra thêm nhiều cơ hội việc làm và con đường phát triển nghề nghiệp cho các bạn trẻ”, anh Dung nhận định.
Từ góc độ chuyên môn, anh cho rằng công nghệ vệ tinh là lĩnh vực liên ngành, đòi hỏi sự kết hợp của nhiều lĩnh vực như cơ khí, điều khiển, điện tử, viễn thông hay vật liệu…
“Ngay cả khi chưa có ngành đào tạo chuyên biệt, sinh viên từ các lĩnh vực này vẫn có thể tham gia vào ngành công nghệ vệ tinh”, anh nói.
Thực tế, một số trường đại học trong nước đã bắt đầu xây dựng các chương trình đào tạo liên quan đến công nghệ vũ trụ.
Về thu nhập, theo anh Dung, mức đãi ngộ trong lĩnh vực này phụ thuộc vào môi trường làm việc. Trong khu vực nhà nước, chế độ lương thưởng hiện vẫn theo khung chung, song các kỹ sư kỳ vọng sẽ có những chính sách phù hợp hơn với đặc thù công việc.
Trong khi đó, ở khu vực tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp công nghệ và khởi nghiệp, mức thu nhập được đánh giá là cạnh tranh, không thua kém các ngành “hot” trên thị trường hiện nay.
Dù cơ hội rộng mở, anh Dung cho rằng công nghệ vệ tinh là lĩnh vực có yêu cầu đặc thù, không phù hợp với tư duy “đi nhanh”.
“Các bạn trẻ có lợi thế về khả năng tiếp cận công nghệ rất nhanh. Tuy nhiên, trong lĩnh vực này, điều quan trọng không chỉ là kiến thức mà còn là sự kiên nhẫn, cẩn trọng và tính kỷ luật cao”, anh chia sẻ.
Với anh Dung, hành trình cùng LOTUSat-1 là một bước khởi đầu. Từ những trải nghiệm tích lũy được, anh và các đồng nghiệp đang tiếp tục chuẩn bị cho những thế hệ vệ tinh tiếp theo.
|
Trong “Diễn đàn tầm nhìn vũ trụ Việt Nam – Nhật Bản 2026: Hợp tác cho kỷ nguyên mới”, Nguyên Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, phải phối hợp chặt chẽ để phóng vệ tinh LOTUSat-1 vào cuối năm 2027 và khai thác hiệu quả, đồng thời mở rộng hợp tác theo hướng xây dựng năng lực lâu dài cho Việt Nam về quan sát Trái Đất, ứng dụng dữ liệu vệ tinh và từng bước phát triển các hệ vệ tinh nhỏ. Được biết, tên lửa đẩy Epsilon-S của Nhật Bản, phương tiện đưa vệ tinh LOTUSat-1 lên quỹ đạo đã phóng thử nghiệm không thành công trong kế hoạch phóng vệ tinh tháng 2/2025. |
